W jaki sposób zaburzenia integracji sensorycznej wpływają na rozwój mowy?

Punktem wyjścia do analizy procesu przetwarzania sensorycznego są zmysły odpowiadające za  zapewnienie bezpieczeństwa, szeroko pojęte uczenie się oraz formułowanie adekwatnych reakcji na zmiany i wymagania środowiska. Dla całościowego rozwoju człowieka fundamentalne znaczenie mają trzy z nich: zmysł przedsionkowy (zwany zmysłem równowagi lub błędnikiem), proprioceptywny (czucia głębokiego) i dotykowy. Aby dziecko prawidłowo się rozwijało, potrzebne jest nie tylko harmonijne funkcjonowanie poszczególnych zmysłów, ale także ich wzajemna współpraca. Jeśli zmysły napotykają trudności z odbiorem bodźców, zaś mózg nie radzi sobie z łączeniem i porządkowaniem tych informacji, mówimy o zaburzeniach integracji sensorycznej.

Dziecko z autyzmem a zaburzenia integracji sensorycznej

Autyzm to całościowe zaburzenie rozwoju o wieloczynnikowej etiologii i zróżnicowanym obrazie funkcjonowania. Wiele osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu przejawia również dysfunkcje w obszarze odbierania i przetwarzania bodźców sensorycznych. Na przestrzeni ostatnich lat zaobserwowano wzrost liczby dzieci otrzymujących rozpoznanie autyzmu czy zespołu Aspergera. Szacuje się, że w Polsce u 1 na 100 podopiecznych może być postawiona taka diagnoza. Coraz częściej podejmuje się również temat zaburzeń integracji sensorycznej u dziecka z autyzmem. Ocena procesów przetwarzania sensorycznego jest złożona, ponieważ wymaga analizy wyników prób klinicznych, obserwacji podopiecznego w trakcie różnych czynności, oceny koncentracji uwagi, reaktywności i funkcjonowania emocjonalno-społecznego. Ocenę powinny poprzedzać nie tylko wnikliwe badania, ale także wiedza o codziennej aktywności dziecka z autyzmem.

Zaburzenia SI – co kryje się pod tym pojęciem?

Psycholog Carl H. Delacato w książce zatytułowanej „Dziwne, niepojęte: autystyczne dziecko” obszernie opisał problematykę zaburzeń integracji sensorycznej. Zauważył on, że dziecko z autyzmem poprzez swoje zachowanie wysyła komunikaty pokazujące, które systemy sensoryczne mogą nie działać u niego prawidłowo. Ekspert wyodrębnił pięć podstawowych systemów sensorycznych: dotyk, wzrok, słuch, smak i węch. Trudności związane z przetwarzaniem sensorycznym określił w następujących grupach: nadwrażliwość, podwrażliwość i „biały szum”, który zdefiniował jako wrażenia niemieszczące się ani w kategorii nadwrażliwego odbierania bodźców, ani zmniejszonej reaktywności na bodźce sensoryczne. Carl H. Delacato w swojej publikacji nie uwzględnił systemu przedsionkowego i proprioceptywnego, jednak obserwując dziecko z autyzmem dotknięte zaburzeniami integracji sensorycznej, wiele z zachowań opisanych przez autora można u podopiecznego dostrzec.

Dyspraksja u dzieci z zaburzeniami SI w aspekcie diagnostycznym i terapeutycznym

Zakłócenia w działaniu bazowych zmysłów i ich integracji zauważa się również u dzieci afatycznych. Zaburzenia SI przejawiają się w słabym czuciu własnego ciała, zakłóceniach w regulacji napięcia mięśniowego, nieprawidłowej postawie, kłopotach w równowadze i koordynacji oraz osłabionej zdolności planowania motorycznego. Ten typ trudności można zaobserwować u dzieci z niedokształceniem mowy o typie afazji motorycznej. Praksja to zdolność kory mózgowej do sterowania sekwencją ruchów w nowej sytuacji. Zaburzenia w tym obszarze nazywamy dyspraksją, która wpływa na wiele funkcji życiowych, w tym na wspomniany już rozwój mowy. Dyspraksja u dzieci ujawnia się poprzez trudności z opanowaniem zdolności czytania i pisania, co spowodowane jest powolnym zapamiętywaniem nowych wzorców ruchowych. Dzieci dyspraktyczne wiedzą, jaką czynność wykonać, jednak mają problem z wyobrażeniem sobie akcji ruchowej oraz z jej realizacją. Dyspraksja u dzieci jest trudna do rozpoznania, ponieważ wymaga wykluczenia stanów chorobowych, które mogą być źródłem problemów motorycznych. Chcąc właściwie zdiagnozować dyspraksję u dzieci, należałoby zasięgnąć opinii osób mających udział w procesie wychowawczym, np. lekarza pierwszego kontaktu, grona pedagogicznego, psychologa, pedagoga, rodzica, logopedy, fizjoterapeuty lub innego specjalisty. Terapia dyspraksji u dzieci ma na celu m.in. zwiększenie świadomości własnego ciała i umiejętności związanych z przekraczaniem linii środkowej ciała za pomocą aktywności rozwijających bazowe systemy zmysłowe.

Jak zaburzenia SI wpływają na rozwój mowy?

Ograniczenia dotyczące przetwarzania informacji przedsionkowych, proprioceptywnych, dotykowych i słuchowych mogą współwystępować z opóźnionym rozwojem mowy. Rozpoznanie nieprawidłowego przetwarzania informacji sensorycznych pozwala zapobiec negatywnym skutkom dysfunkcji w tym obszarze i umożliwia oszacowanie skuteczności terapii logopedycznej. Rozwój mowy dziecka jest nieodłącznie związany z jego ogólnym rozwojem. W stymulacji podopiecznego konieczne jest oddziaływanie zarówno na mowę, jak i na powiązane z nią zmysły słuchu i wzroku, małą motorykę i koordynację ruchową.

Komentarze (0)

Napisz własny komentarz